NGÀNH NửA DÂY SốNG (HEMICHORDATA)
I. Đặc điểm chung của ngành – Đại diện là Sun giải (Saccoglossus)
Ngành Nửa dây sống bao gồm những động vật có hình giun, sống đào hang dưới đáy hay sống bám. Một số loài sống tập đoàn hay trong ống kín. Phân bố ở biển. Hầu có lỗ thủng ở khe mang, gốc dây thần kinh có mầm xoang thần kinh và có mầm dây sống chưa phát triển.
1 Hình dạng ngoài
Thân của Sun giải (Saccoglossus) hình giun, dài khoảng 70 – 150cm, thường không cử động, cắm thân trong cát. Cơ thể được chia làm 3 phần là vòi, cổ và thân
1.1 Vòi
Nằm phía trước cơ thể, đầu trước hơi thuôn nhọn, giúp cho con vật dễ dàng chui xuống đáy cát hay bùn. Vòi có lớp cơ vòng và cơ dọc. Trong vòi có xoang vòi, có một lỗ nhỏ ở phần gốc thông với bên ngoài. Vòi là bộ phận tìm kiếm thức ăn trong bùn hay cát, trên vòi có nhiều tiêm mao. Hoạt động của tiêm mao tạo nên dòng nước di chuyển thức ăn tới miệng
1.2 Cổ
Ngắn hơn vòi, nằm phía sau. Ranh giới của vòi và cổ về phía dưới có lỗ miệng. Bên trong có xoang cổ, khoang miệng và dây thần kinh cổ.
1.3 Thân
Là phần dài nhất, nằm sau phần cổ. Bên ngoài có vỏ da bảo vệ. Vỏ da tiết chất nhầy gắn các hạt cát quanh thân để hình thành nên một ống bao quanh bảo vệ cơ thể. Bên trong phần thân chứa phần lớn nội quan của Sun giải.
2 Cấu tạo nội quan
2.1 Thể xoang
Thể xoang gồm có 3 xoang là xoang vòi, xoang cổ và xoang thân. Trong ống thần kinh lưng ở phần cổ có một xoang hẹp có thể xem như tương đồng với xoang thần kinh của ống thàn kinh ở động vật Dây sống
2.2 Dây sống
Ở gốc vòi có một nếp gấp của thành ruột, nguồn gốc từ nội bì, được xem là mầm dây sống nhưng không phát triển.
2.3 Cơ quan tiêu hoá
Cấu tạo còn đơn giản
Lỗ miệng nằm ở mặt bụng, giữa ranh giới của vòi và cổ, dẫn đến hầu.
Hầu có nhiều khe mang thông trực tiếp ra ngoài ở mặt lưng con vật. Trên khe mang có nhiều mạch máu, sự trao đổi khí xảy ra ở đây.
Sau hầu là ruột chính thức hình ống, tận cùng ruột là hậu môn nằm ở cuối thân.
Hai bên phần ruột có nhiều đôi túi gan. Quá trình tiêu hoá và hấp thụ xảy ra chủ yếu ở ruột.
2.4 Cơ quan tuần hoàn
Hệ tuần hoàn của nửa dây sống là hệ tuần hoàn hở và có cấu tạo đơn giản:
Bao gồm một mạch máu lưng đi ra từ túi tim nằm ở gốc vòi và một mạch máu bụng.
Máu vận chuyển từ túi tim theo mạch máu lưng ở trên ruột đi về phía trước, sau đó dồn vào một mạng lưới khoang mạch. Máu theo mạch máu bụng đổ vào khe ở giữa các cơ quan.
Máu có màu
2.5 Hệ thần kinh và cảm giác
Hệ thần kinh gồm dây thần kinh lưng và dây thần kinh bụng, nối với nhau bởi vùng thần kinh ở cổ. Mầm của xoang thần kinh chính là các xoang nhỏ nằm ở phần gốc thần kinh ở mặt lưng.
Các tế bào cảm giác nằm rải rác trên biểu bì, tập trung nhiều ở vùng vòi. Các xúc tu ở miệng là cơ quan cảm giác hoá học. Sun giải đã có các tế bào cảm giác ánh sáng.
2.6 Cơ quan bài tiết
Còn đơn giản, gồm 2 đôi đơn thận thông với đôi khe mang thứ nhất.
2.7 Cơ quan sinh dục
Cấu tạo gồm nhiều đôi túi sinh dục nằm ở hai bên ruột, phía trước thân. Tuy là động vật phân tính nhưng tuyến sinh dục đực và cái giống nhau. Sản phẩm sinh dục được thải ra ngoài theo ống dẫn ngắn.
Thụ tinh ngoài. Phần lớn Sun giải sinh sản hữu tính.
Một số ít loài sinh sản vô tính bằng cách đâm chồi hay cắt ngang thân. Sun giải còn có khả năng tái sinh lớn, nếu cắt ngang thân con vật thành nhiều khúc thì một khúc sẽ hình thành một cá thể mới.
3. Đặc điểm phát triển
Trứng ít noãn hoàng, phân cắt hoàn toàn và đều.
Hình thành ấu trùng tornaria, có hình dạng giống với ấu trùng của động vật Da gai (ấu trùng bipinnaria của Sao biển): Có vành tiêm mao quanh thân, có hạch thần kinh đỉnh và 2 mắt
4. Sinh thái
Sun giải thường sống ở đáy bờ biển, đào đường hầm chữ U trong cát hay bùn để giấu thân. Thức ăn là các chất cặn bã hữu cơ lẫn trong bùn, cát.
II. Phân loại
Ngành Nửa dây sống chia thành